Landelijke dag 10 mei 2003 - lezing door de heer dr. C.J.H.J. Kirchhof

Wat is hartfalen?


Door Dr. C.J.H.J. Kirchhof


Dr. Kirchhof begon zijn lezing door te wijzen op het belang van juiste informatieverstrekking aan patiŽnten over hun hartziekte. Hij erkende dat hiervoor in de spreekkamer vaak te weinig tijd is en dat was tevens zijn motivatie om aan deze dag mee te werken. Het deed hem dan ook bijzonder genoegen om aanwezig te zijn.

Wat is hartfalen?
Hartfalen is een complex van klachten en verschijnselen als gevolg van een tekortschietende pompfunctie in het hart. De pomp kan niet meer aan de eisen van het lichaam voldoen. Als u de trap opgaat, moet uw hart twee keer zo snel gaan slaan. Maar met hartfalen kan uw hart dat niet meer aan. Het hart trekt niet goed samen en daardoor werkt de pompfunctie onvoldoende. Het hart faalt en dat leidt tot een complex van klachten.

De term hartfalen klinkt angstaanjagend. Toch is het niet zo dat het hart er met hartfalen zomaar ineens mee stopt. Hartfalen is te behandelen. Medicijnen kunnen ervoor zorgen dat de pompkracht van het hart weer toeneemt. Ook een harttransplantatie is een behandelmethode, maar dat gebeurt minder vaak. En tegenwoordig kan een pacemaker in sommige gevallen ook helpen.

Hoe werkt het hart?
Het hart is een holle spier ter grootte van een vuist. Het hart bestaat uit vier kamers: twee kleinere, bovenste kamers (de rechter- en linkerboezem) en twee grote, onderste kamers (linker- en rechterventrikel/kamer). Bij de rechterboezem bevindt zich de sinusknoop. Hier ontstaat ťťn keer per seconde een klein elektrisch stroomstootje dat meteen wordt doorgegeven, eerst aan de rechter- en dan aan de linkerboezem. De boezems geven deze prikkel vervolgens door aan de AV-knoop. Deze AV-knoop verspreidt de prikkel weer via twee elektrische geleidingsbanen (de linker- en rechterbundel) over de kamers. Deze voortgeleiding van de prikkel over het hart is te vergelijken met steeds groter wordende kringen in het water nadat er een steentje in is gegooid. De voortgeleiding zorgt ervoor dat alle spiervezels in het hart samentrekken. Eerst trekken de boezems samen en vervolgens trekken de kamers tegelijk (synchroon) samen. Hieronder ziet u een afbeelding van het elektrische geleidingssysteem (geel) van een hart (bron: bron Vitatron


sinus node = sinusknoop, AV node = AV-knoop, Conduction pathways = elektrische geleidingsbanen
(linker- en rechterbundel)


Doordat de prikkels gelijktijdig door de linker- en de rechterbundel lopen, trekken de linker- en rechterhartkamer gelijktijdig samen. Zo maakt het hart een sterke pompbeweging die zorgt voor de bloedcirculatie in het lichaam, het bloed wordt rondgepompt. Het zuurstofarme bloed uit het lichaam komt via de rechterboezem het hart binnen. Het stroomt door naar de rechterkamer waar het bloed via de longslagader wordt doorpompt naar de longen. In de longen neemt het bloed zuurstof op. Hierna komt het zuurstofrijke bloed, via de linkerboezem, weer het hart binnen. Het wordt doorgepompt naar de linkerkamer, en van daaruit wordt het via de aorta weer het lichaam ingepompt. Het hart slaat in rust zoín 60 tot 70 keer per minuut en bij elke hartslag wordt er 60 tot 70 cc bloed verwerkt. Per minuut is dit zoín vier tot vijf liter bloed. Per dag slaat het hart 100.000 keer, waarin 10.000 liter bloed wordt verwerkt, omgerekend is dat 1260 kratten bier.

Wat zijn de symptomen van hartfalen?
Doordat het hart bij hartfalen niet goed pompt, krijgen de organen onvoldoende zuurstofrijk bloed en daardoor ontstaan allerlei klachten. De belangrijkste organen krijgen het eerst bloed van uw hart: uw longen en uw hersenen. Daarna komen de spieren. De klachten manifesteren zich dus ook in deze gebieden: kortademigheid, gezwollen enkels en voeten, koude handen en voeten, algemene vermoeidheid, minder energie en conditie, minder eetlust, slecht slapen, vaak plassen en vergeetachtigheid. Ook kunt u vaak slecht platliggen omdat het bloed dan stuwt in de longen. Kortom, u heeft moeite met alledaagse dingen.

Enkele feiten & cijfers

Wat zijn de oorzaken van hartfalen?
Hoe kan het dat het hart van een hartfalenpatiŽnt niet meer goed samentrekt en dus geen sterke pomp meer is?
Hoe kan hartfalen behandeld worden?
Hartfalen wordt ingedeeld in vier categorieŽn. Officieel zijn dit de klasses van de New York Heart Association. Ze zijn gebaseerd op de mate waarin een hartfalenpatiŽnt in staat is om activiteiten te verrichten.

Klasse 1: de patiŽnt is wat kortademig maar merkt het zelf niet
Klasse 2: de patiŽnt is kortademig bij geringe inspanning
Klasse 3: de patiŽnt is kortademig bij zware inspanning
Klasse 4: de patiŽnt is kortademig in rust

Afhankelijk van de klasse waarin een hartfalenpatiŽnt valt, wordt een behandeling gekozen. Een hartfalenpatiŽnt zal vrijwel altijd medicijnen krijgen. Bijvoorbeeld om de pompkracht van het hart te doen toenemen. Ook kunnen het medicijnen zijn om het vocht te verminderen. In dit geval is het vocht vaak het bloed dat in het hart of de longen achterblijft omdat het hart niet krachtig genoeg pompt. Er zijn nog vele andere medicijnen mogelijk.

Onderdeel van de behandelmethode zal altijd een aanpassing van de levensstijl zijn. Bijvoorbeeld regelmatig rust nemen, veel bewegen en vooral ook minder zout eten. Zout zorgt ervoor dat meer vocht wordt vastgehouden en het hart moet daardoor harder pompen, dat is slecht. Een kilo zout moet genoeg zijn voor 10 jaar. Dat betekent: geen zoutvaatje op tafel want producten bevatten van zichzelf vaak al zout. Ook zout bij de aardappels is niet goed.

Andere behandelmethoden voor hartfalen zijn een chirurgische ingreep, bijvoorbeeld een harttransplantatie, maar dit komt weinig voor. En dus de resynchronisatie-pacemaker waarover straks meer wordt verteld.

terug verder